Artykuły poglądowe

Powierzchnia (gałki ocznej) pod specjalnym nadzorem

IMG 20181021 184215 660

Alicja Barwicka

Analizując cechy jakiejkolwiek powierzchni, stosujemy konkretne, czytelne dla każdego określenia. Mówimy np., że powierzchnia może być gładka, nierówna, chropowata, błyszcząca lub matowa. Opisanie przedniej powierzchni gałki ocznej podlega takim samym regułom, a ponieważ oczekujemy, by jej wygląd odzwierciedlał prawidłową kondycję oka, to fizjologicznie powinna być blada (bez cech przekrwienia), gładka, lśniąca, z przezierną rogówką, umożliwiającą uwidocznienie rysunku tęczówki. W stanach patologicznych poza dolegliwościami bólowymi, świądem lub chociażby uczuciem dyskomfortu dla oceny przedniej powierzchni gałki ocznej używa się wielu innych określeń, które charakteryzują rodzaj powstałych zmian. Na kondycję tej struktury, na którą składają się spojówka, rogówka i warstwy filmu łzowego mają wpływ nie tylko konkretne stany chorobowe, ale i nasze własne działania.

Czytaj więcej: Powierzchnia (gałki ocznej) pod specjalnym nadzorem

Dostępność – ważna wartość dodana

DSC05706gdl660

Alicja Barwicka

Dzięki planom dotyczącym realizacji prospołecznego programu Dostępność Plus, którego założeniem jest podniesienie jakości życia i wyrównanie szans osób o szczególnych potrzebach, w tym między innymi niewidomych i słabowidzących, zaczęliśmy się wszyscy interesować problemem dostępności do rozwiązań ułatwiających codzienne życie tej grupy osób niepełnosprawnych. Warto dostrzegać społeczny wymiar różnych form dostępności, które przecież zapobiegają wykluczeniu, samotności i wyobcowaniu oraz mobilizują do działania. Udogodnienia znoszące nie tylko bariery architektoniczne sprawiają, że życiowa przestrzeń staje się dla każdej jednostki nieco dogodniejsza.

Czytaj więcej: Dostępność – ważna wartość dodana

Nużeniec nigdy się nie nuży

Alicja Barwicka

Jeszcze 10…15 lat temu okuliści nie interesowali się nużeńcami. Był to natomiast od lat problem lekarzy weterynarii, bo nużyca może być śmiertelnie groźną chorobą niektórych zwierząt, w tym naszych domowych psich i kocich pupili. Dzisiaj, kiedy do patologii obejmujących aparat ochronny oka i jego przednią powierzchnię przywiązuje się znacznie większą wagę, upatrując w nich między innymi przyczynę zaburzeń w funkcjonowaniu także głębiej położonych struktur gałki ocznej, do łask badaczy wróciły zagadnienia dotyczące ciągle jeszcze nie w pełni poznanych funkcji powiek, w szczególności patofizjologii gruczołów Meiboma i kanałów odprowadzających ich wydzielinę. Przypomniano też sobie, że brzegi powiek z mieszkami włosowymi rzęs i ujściem kanałów gruczołów łojowych mogą stanowić idealne, bogate w pokarm środowisko dla bytowania nużeńca.

Czytaj więcej: Nużeniec nigdy się nie nuży

Okazja do zainteresowania się jaskrą – część 1

Alicja Barwicka

Dla większości osób borykających się z jaskrą każdy tydzień jest taki sam. Nudne leczenie farmakologiczne bez przekonania, że cokolwiek dobrego z niego wynika, zapominanie lub celowe zaniechanie stosowania leków, bo przecież „nic złego się nie dzieje”, okresowe badania, z których wyników cieszy się tylko lekarz, mówiąc, że nie ma pogorszenia… Również dla tych, którzy jeszcze nie wiedzą, że na jaskrę chorują, kolejne tygodnie mają spokojny, monotonny charakter.

Czytaj więcej: Okazja do zainteresowania się jaskrą – część 1

Okazja do zainteresowania się jaskrą – część 2

Alicja Barwicka

Za nami kolejne obchody Światowego Tygodnia Jaskry, które wzorem lat poprzednich dostarczyły lekarzom i pacjentom aktualnych informacji o stanie badań nad patofizjologią tej groźnej choroby. Pacjenci (również ci potencjalni) korzystali z darmowych porad i badań diagnostycznych w kierunku jaskry, a lekarze – z licznych sympozjów i konferencji. Na szczególną uwagę zasługuje zorganizowane 9 marca Polskie Forum Jaskry, którego tematykę poświęcono praktycznym aspektom diagnostyki i leczenia oraz najnowszym doniesieniom naukowym dotyczącym jaskry. Obrady forum odbywały się jednocześnie w Warszawie i Wrocławiu, przy czym dzięki transmisji sygnału okuliści, którzy nie byli na konferencji osobiście, mogli śledzić wydarzenie i uczestniczyć w każdej sesji on-line na swoim komputerze.

Czytaj więcej: Okazja do zainteresowania się jaskrą – część 2

Stymulatory i...

... inne zmory

Vincent van Gogh Starry Night Google Art Project660

Krystyna Knypl

Część 1

Dreszczowiec medyczny w konwencji prasy kolorowej

Bohaterka naszej opowieści reprezentująca pokolenie 60+ miała się za osobę zdrową. Mocnym tego dowodem było nieposiadanie historii choroby u lekarza rodzinnego. Sporadycznie zażywane leki na receptę wypisywała sobie na 100%. Jako miłośniczka podróży wybrała się na kolejną wycieczkę do Azji. Godziny spędzone w klimatyzowanym samolocie nie pozostały bez wpływu na samopoczucie i wspominanie egzotycznej wyprawy zostało zakłócone infekcją górnych dróg oddechowych. Udało się infekcję opanować, ale w krótkim czasie pojawiła się następna. Ogólnie złe samopoczucie przewlekało się. W prasie kolorowej bohaterki takich opowieści mają starannie dobrane do kontekstu imiona, nazwijmy więc naszą pacjentkę Barbarą. Opowieść ciekawiej się czyta, gdy zawiera wiarygodne szczegóły, dodajmy więc, że Barbara jest okulistką i ma 69 lat.

Czytaj więcej: Stymulatory i...

Nadciśnienie tętnicze: Nowe wytyczne American College of Cardiology i American Heart Association

The Doctor by Luke Fildes660

Krystyna Knypl

Granica między ciśnieniem prawidłowym a nadciśnieniem była przez naukę badana długo, a zdanie zmieniano często. Pisałam o tym w artykule Zmienne i trudne cele leczenia hipotensyjnego (https://gazeta-dla-lekarzy.com/index.php/wybrane-artykuly-1/artykuly-pogladowe/646-zmienne-i-trudne-cele-leczenia-hipotensyjnego).

Czytaj więcej: Nadciśnienie tętnicze: Nowe wytyczne American College of Cardiology i American Heart Association

Dziwna zbiorowa mądrość komitetów

Nie zachwyciły mnie najnowsze wytyczne leczenia nadciśnienia tętniczego JNC 8!

Krystyna Knypl

Na amerykańskie ósme wytyczne leczenia nadciśnienia tętniczego wszyscy zainteresowani czekali długo. Krążyły w internecie dowcipy, że nie będą się one nazywały „JNC 8”, lecz „JNC late” lub „JNC wait”. Organizowano konferencje okrągłego stołu, na których gdybano, co też się w tych wytycznych ciekawego ukaże, skoro tak długo trwają nad nimi prace. Typowano kongresy, na których zostaną opublikowane oraz zastanawiano się, jakie fanfary zagrają podczas ich ogłaszania… Wszystkie przypuszczenia okazały się nietrafione.

Czytaj więcej: Dziwna zbiorowa mądrość komitetów

Zmienne i trudne cele leczenia hipotensyjnego

Krystyna Knypl

Leczenie nadciśnienia jest trudnym zadaniem zarówno dla lekarza, jak i dla pacjenta. Dla lekarza – ponieważ powodzenie w znacznym stopniu zależy od pacjenta – jego motywacji i zdyscyplinowania. Dla pacjenta – ponieważ nie uświadamia sobie, jak wiele zależy od niego samego.
Medycyna kliniczna też nie zawsze dobrze sobie radziła z wyznaczaniem punktów, które powinny być celem leczenia hipotensyjnego.

Czytaj więcej: Zmienne i trudne cele leczenia hipotensyjnego

Niebezpieczne szczepy pałeczek z rodziny Enterobacteriaceae wytwarzające karbapenemazy

Szybkie rozprzestrzenianie się na całym świecie pałeczek z rodziny Enterobacteriaceae wytwarzających karbapenemazy (CPE) stanowi jeden z najpoważniejszych problemów opieki zdrowotnej. Oprócz bezpośredniego zagrożenia powoduje wzrost kosztów leczenia, wydłużenie okresu hospitalizacji, niepowodzenia terapeutyczne, a nawet prowadzi do śmierci pacjenta.

Czytaj więcej: Niebezpieczne szczepy pałeczek z rodziny Enterobacteriaceae wytwarzające karbapenemazy

Oporność na antybiotyki w Unii Europejskiej

Prezentowane dane zostały zebrane przez Europejską Sieć Monitorowania Oporności na Antybiotyki (European Antimicrobial Resistance Surveillance Network, EARS-Net), koordynowaną przez ECDC (Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób). Dane z 2014 roku zostały nadesłane do EARS-Net przez 29 krajów, w tym kraje członkowskie Unii Europejskiej, z wyjątkiem Polski, oraz dwa kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia i Norwegia). Więcej informacji o EARS-Net, wynikach monitorowania oraz o metodologii badań można znaleźć w raporcie EARS-Net Annual Report 2014 i interaktywnej bazie danych EARS-Net (http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/antimicrobial_resistance/database/Pages/database.aspx).

Czytaj więcej: Oporność na antybiotyki w Unii Europejskiej

Zmiany nadciśnieniowe na dnie oka

Eyevessels 001400Przemyślenia lekarza praktyka

Alicja Barwicka

O nadciśnieniu tętniczym, jednej z najgroźniejszych chorób naszej cywilizacji, napisano już niejeden artykuł i niejedno wielotomowe dzieło. Liczne ośrodki badawcze całego współczesnego świata badają mniejsze i większe grupy chorych, analizują i porównują wyniki. Twórcy coraz to nowych leków zacierają ręce, wiążąc z ostatnio zarejestrowanym specyfikiem nadzieje na złoty interes. Tysiące naukowców dokłada starań, by znaleźć w końcu rozwiązanie problemu. Setki tysięcy lekarzy praktyków na całym świecie głowi się nad opanowaniem choroby u swoich pacjentów. Miliony chorych, a raczej grupa tych już zdiagnozowanych pilnuje godzin zażycia leków, rozkłada codziennie na stole swój sfatygowany ciągłym użyciem aparat do pomiaru ciśnienia, zapisuje wynik w notesiku i co?

Czytaj więcej: Zmiany nadciśnieniowe na dnie oka

Dno oczu w nadciśnieniu tętniczym w ujęciu historycznym

Komentarz redaktor naczelnej

Krystyna Knypl

Naszą najbardziej poczytną autorkę dr Alicję Barwicką (artykuł o orbitopatii tarczycowej przekroczył już 14 tysięcy odsłon – https://gazeta-dla-lekarzy.com/index.php/wybrane-artykuly-1/artykuly-pogladowe/216-orbitopatia-tarczycowa) poznałam w okresie mojej pracy w poradni przyszpitalnej. Obie po odbyciu dłuższych urlopów wychowawczych zrezygnowałyśmy z kontynuowania kariery szpitalnej. Miałyśmy gabinety naprzeciwko siebie. Gdy do poradni nadciśnieniowej przybywał pacjent z rubieży Umiłowanej Ojczyzny z ciśnieniem krwi 280/150 mmHg, musiałam zdecydować, czy porada specjalistyczna ograniczy się do zapoznania się z przebiegiem choroby oraz doraźnym obniżeniem RR, czy też konieczna będzie hospitalizacja na oddziale. Pomocne w podjęciu decyzji było badanie dna oczu – obecność wybroczyn przesądzała sprawę i pacjent był kierowany do szpitala.

Czytaj więcej: Dno oczu w nadciśnieniu tętniczym w ujęciu historycznym

Powieki, narząd niedoceniany (2)

The Lady with an Ermine660

Część 2

Alicja Barwicka

Powieki są częścią organizmu i choćby były najzdrowsze na świecie, a właścicielowi nigdy nie dawały się we znaki, to jednak tak jak cały organizm podlegają procesom starzenia. Ponieważ są zazwyczaj dobrze widoczne, to pewnych oznak upływu czasu nie da się w ich wyglądzie ukryć. Pierwsze oznaki dojrzałego wieku mają charakter defektu kosmetycznego, który od biedy można zaakceptować, większym jednak problemem stają się narastające zaburzenia funkcji powiek.

Czytaj więcej: Powieki, narząd niedoceniany (2)

Powieki, narząd niedoceniany (1)

Gray1205400Część 1

Alicja Barwicka

Kiedy mówimy o chorobach narządu wzroku, myślimy zwykle o patologii dotyczącej gałki ocznej, ewentualnie nerwu wzrokowego czy struktur wewnątrzczaszkowych. Aparat ochronny wydaje się czymś tak naturalnym, że dopóki działa jak należy, nie zwracamy na niego uwagi. Tymczasem jego rola w procesie widzenia jest niebagatelna. Pozornie powieki sprawiają wrażenie kawałków ruchomej skóry, ale żeby mogły pełnić funkcję ochronną dla gałki ocznej, to zbyt mało. Stąd też ich wcale nie taka prosta budowa oraz funkcje, które ciągle jeszcze nie w pełni są nam znane.

Czytaj więcej: Powieki, narząd niedoceniany (1)

Szpiczak plazmocytowy

Diagnostyka i leczenie na podstawie najnowszych zaleceń ESMO
(European Society of Medical Oncology)

Artur Jurczyszyn, Magdalena Olszewska-Szopa

Szpiczak plazmocytowy (MM) został opisany po raz pierwszy w 1844 roku w Anglii; chorą była 39-letnia Sarah Newbury, którą leczono rabarbarem i skórkami pomarańczy. MM jest interdyscyplinarnym nowotworem, który wymaga kompleksowej terapii specjalistów z różnych dziedzin oraz aktywnej współpracy lekarzy rodzinnych. MM obecnie rozpoznawany jest coraz częściej dzięki postępowi wiedzy medycznej, ale etiologia nadal nie została wyjaśniona. Zarówno z uwagi na lepsze i wcześniejsze rozpoznawanie, jak i znaczny postęp w terapii pacjenci ze szpiczakiem żyją trzykrotnie dłużej niż jeszcze 10-15 lat temu. Nadal pozostaje on jednak nieuleczalny.

Czytaj więcej: Szpiczak plazmocytowy

Bomba witaminowa

Beata Zastawna

Od lat 80. XX wieku zawrotną karierę w pediatrii robi witamina K. Jest to de facto grupa związków niezbędna m.in. do syntezy czynników krzepnięcia w wątrobie – ich braki mogą powodować zaburzenia krzepnięcia krwi i krwawienia, w tym również do ośrodkowego układu nerwowego.

Czytaj więcej: Bomba witaminowa

Dziadkowie bez granic…

Pod lupą naukowców

Krystyna Knypl

Przeglądając przez wiele lat literaturę na tematy medyczne, nabrałam podświadomego przekonania, że zagadnieniami wartymi naukowej uwagi są zawały serca, zatorowość płucna, zakażenia wewnątrzszpitalne czy choroby rzadkie.
Przygotowując się do opracowania bieżącego numeru i nie chcąc ograniczać się do osobistych doświadczeń bycia babcią, wpisałam w wyszukiwarkę Medline hasło grandparents… Jakże narastało moje zdziwienie, gdy na ekranie wyświetlały się kolejne poważne doniesienia naukowe na temat dziadków i babć!

Czytaj więcej: Dziadkowie bez granic…

Udzielanie pierwszej pomocy w miejscu publicznym

Beata Wudarska

W przyszłym roku minie 70 lat, od kiedy Peter Safar opublikował podręcznik ABC of Resuscitation. Pokazał w nim sposób, w jaki przypadkowy świadek zdarzenia może uratować ludzkie życie, wykonując oddychanie metodą usta-usta i uciskając klatkę piersiową. Peter Safar zainspirował też norweskiego producenta lalek Asmunda Laerdala do produkcji pierwszego w świecie manekinu do nauki resuscytacji: ResusciAnne.
Zamiast przypominania algorytmów resuscytacji bezprzyrządowej (rewidowanych co 5 lat przez komitet ILCOR i dostępnych na międzynarodowych stronach European Resuscitation Council oraz American Heart Association, a także na stronach narodowych komitetów – np. Polskiej Rady Resuscytacji) oraz straszenia artykułem 162 kodeksu karnego (Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.), chciałabym przedstawić kilka przemyśleń z perspektywy lekarza zajmującego się także nauczaniem pierwszej pomocy od ponad 15 lat.

Czytaj więcej: Udzielanie pierwszej pomocy w miejscu publicznym

Dzień w SOR

7gdl 1 2016400

Beata Wudarska

Miejsce akcji: SOR w szpitalu klinicznym, 55 000 pacjentów rocznie, czyli przeciętnie 150 na dobę. 80% dyżurujących posiada specjalizację z medycyny ratunkowej, ale tylko ordynator ma fragment etatu – pozostali pracują na śmieciowych kontraktach. Diagnostyka obrazowa i laboratorium dostępne w odległych częściach szpitala. Trzy OIT, oddziały zabiegowe (w tym chirurgia ręki dyżurująca dla Polski zachodniej), pięć oddziałów internistycznych – profilowanych. Lądowisko śmigłowca.

Czytaj więcej: Dzień w SOR

Ciała obce w drogach oddechowych u dzieci

nelsonimg630200

Krystyna Knypl

Na rynku książek medycznych dostępne jest już dwudzieste wydanie najsłynniejszego podręcznika dla pediatrów Nelson textbook of pediatrics autorstwa Roberta M. Kliegmana, Bonity M.D. Stanton, Josepha St. Geme’a, Niny F. Schor, Richarda E. Behrmana. Książka jest piękna pod każdym względem, ale najpiękniejsze w niej jest to, że w prosty, a zarazem wyczerpujący sposób opisuje poszczególne aspekty rozwoju dziecka. Na początek poszerzyłam swoją wiedzę o jednym ze stanów nagłych.

Czytaj więcej: Ciała obce w drogach oddechowych u dzieci

O amerykance zwanej hiszpanką

iowa flu2660

Alicja Barwicka

Przez pewne używane potocznie, ale bardzo niefortunne określenie grypy wielu z nas Hiszpania kojarzy się z tą groźną chorobą. Tymczasem pogodni mieszkańcy Półwyspu Iberyjskiego nie mają raczej pojęcia, jaką formę psychofizyczną prezentujemy w naszej części Europy, gdzie przez część roku z uwagi na krótki dzień i ciągłe zachmurzenie praktycznie nie ogląda się słońca, a ludność zaczyna kichać, kasłać i poddaje się sezonowym infekcjom. Kiedy oprócz wyciągania z szaf czapek, szalików i kaloszy zaczynamy zasilać przemysł farmaceutyczny zakupem ton specyfików na katar, przeziębienie i grypę, to znak, że zaraz się zacznie sezon dużej zachorowalności na grypę i infekcje grypopodobne.

Czytaj więcej: O amerykance zwanej hiszpanką

Szczepienie osób starszych przeciw grypie

Krystyna Knypl

Narastająca liczba seniorów generuje różnorakie zainteresowanie tą częścią społeczeństwa wielu środowisk na całym świecie. Wyobraźnię podniecają nie tylko kwoty zgromadzonych przez emerytów oszczędności, ale i miliardy, które są przeznaczane na opiekę medyczną nad tą grupą wiekową.

To że seniorzy częściej chorują, jest oczywiste, to że warto zapobiegać chorobom, też, lecz jakimi metodami? W sezonie jesienno-zimowym niczym potwór z Loch Ness wyłania się temat szczepienia przeciw grypie. Szczepić seniorów, czy nie szczepić? – oto jest pytanie. Szczepić! – wołają wyznawcy idei zaszczepionych im przez biznes grypowy. To nie działa! – krzyczą sceptycy i racjonaliści. Jak więc jest naprawę?

Czytaj więcej: Szczepienie osób starszych przeciw grypie

Czego dowiedzieliśmy się dzięki Framingham Heart Study?

bostonframingham660

Krystyna Knypl

Badanie Framingham Heart Study rozpoczęło się w 1948 roku, a jego celem było ustalenie, dlaczego Amerykanie coraz częściej cierpią na choroby serca. Dziś trudno sobie wyobrazić sytuację, w której nie są znane czynniki ryzyka schorzeń sercowo-naczyniowych, ale pół wieku temu tak właśnie było.

Czytaj więcej: Czego dowiedzieliśmy się dzięki Framingham Heart Study?

Retinopatia wcześniaków

Alicja Barwicka

Pod pojęciem wcześniaka rozumiemy w największym skrócie noworodka urodzonego między 22 a 37 tygodniem ciąży. Przyczyn przedwczesnego przyjścia na świat jest wiele, ale równie wiele może być niepożądanych następstw dotyczących w szczególności niedoboru masy ciała oraz niedorozwoju wielu tkanek i narządów. Jedną z tych nieprawidłowości jest retinopatia wcześniaków (retinopatia neonatorum), zwana też ROP (od Retinopathy of Prematurity), będąca ciężkim uszkodzeniem siatkówki związanym z patologicznym rozplemem naczyniowym. Choroba występuje u 10-15% wcześniaków, a ponieważ może prowadzić do trwałych uszkodzeń narządu wzroku, stanowi (również w Polsce) najczęstszą przyczynę ślepoty u niemowląt i małych dzieci.

Czytaj więcej: Retinopatia wcześniaków

Oczy w jesieni życia

nastaroscimg567300

Alicja Barwicka

Wszyscy mniej lub bardziej uświadamiamy sobie następstwa zmian demograficznych we współczesnym świecie. Wśród niejasnych perspektyw są powody do radości, bo żyjemy coraz dłużej. Statystyczny Polak żyje 72,2 lat, Polka – 81 lat i jest to o 6 lat dłużej niż 20 lat temu. Statystki mówią wiele o starzeniu się całej populacji, ale przecież każdego z nas indywidualnie znacznie bardziej interesuje proces starzenia się własnego organizmu. Spojrzenie w skali mikro jest nam najbliższe, bo młodsi już raczej nie będziemy i dotyczy to niestety wszystkich naszych osobistych tkanek i narządów, w tym także narządu wzroku. Co prawda oczy mogą chorować w każdym wieku, ale jest wiele takich schorzeń, których patomechanizm wynika przede wszystkim z upływu czasu.

Czytaj więcej: Oczy w jesieni życia

Nowości w diagnozowaniu i leczeniu schorzeń hematologicznych

Krystyna Knypl

Uczestnictwo w Lymphopma Workshop wiosną 2014 r. w Scottsdale skłoniło mnie od śledzenia postępu leczenia tej grupy nowotworów. Doroczny kongres American Society of Hematology jest bardzo dobrą okazją do poszerzenia wiedzy w tym zakresie. Wchodzę więc na stronę http://www.hematology.org/About/ i rozpoczynam zgłębianie tematu. Przede wszystkim dowiaduję się, że towarzystwo liczy ponad 15 000 członków pochodzących ze 100 krajów i jest najpoważniejszą organizacją naukową zajmującą się schorzeniami krwi.

Czytaj więcej: Nowości w diagnozowaniu i leczeniu schorzeń hematologicznych

Wstydliwy problem łóżkowy

Baba400

Krystyna Knypl

Łóżko to ważne miejsce w życiu każdego człowieka. Choć więcej energii i uwagi poświęcamy temu, co na jawie, to dobry sen właśnie daje nam siłę do realizacji zadań czekających na nas w rzeczywistości. Przygody łóżkowe kojarzone są zwykle jednoznacznie. Nie zawsze jednak i nie tylko to, co wszyscy mają na myśli, może nam przydarzyć się w łóżku. Jedną z niespodzianek łóżkowych jest spotkanie z nieproszonym gościem.

Czytaj więcej: Wstydliwy problem łóżkowy